Ο κριθείς του κριθέντος

Έχετε παρατηρήσει ποτέ πόσον από τον καθημερινό πολύτιμο χρόνο μας περνάμε εκφράζοντας απόψεις σχετικά με τις πράξεις των άλλων, ή ανησυχώντας πώς θα κρίνουν άλλοι τις πράξεις μας; Από τη μία κάτι τέτοιο αποτελεί μια δικλείδα ασφαλείας έτσι ώστε η κοινωνία να μην εκτροχιάζεται, από την άλλη όμως συχνά δημιουργεί ένταση, αρνητικά συναισθήματα και – πολύ, πολύ συχνά – ρήξη οικογενειακών και φιλικών σχέσεων.

Έχω παρατηρήσει το φαινόμενο κατ’ επανάληψιν, και μου έχει συμβεί κι εμένα να είμαι και θύτης και θύμα πολύ αυστηρής κριτικής. Η αλήθεια είναι ότι όταν μια συμπεριφορά κάποιου άλλου είναι στα μάτια μας «μη αποδεκτή», σπάνια καθόμαστε να σκεφτούμε τις αιτίες. Αντίθετα το μυαλό μας υποθέτει υποσυνείδητα ότι ο άλλος έχει παρόμοιες εμπειρίες με τις δικές μας, παρόμοια ψυχολογική κατάσταση, και ζει κάτω από παρόμοιες συνθήκες. Γιατί κριτική είναι η σύγκριση της συμπεριφοράς του άλλου με τη συμπεριφορά τη δική μας, ή με αυτήν που θα θεωρούσαμε αποδεκτή για τον εαυτό μας. Μόνο στην περίπωση που εμείς και ο κρινόμενος έχουμε πολύ παρόμοιες εμπειρίες ζωής λοιπόν έχει νόημα η διαδικασία της κρίσης. Αλλιώς μπορούμε απλώς να αποδεχτούμε ότι δεν καταλαβαίνουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες διαμορφώθηκε η ψυχική κατάσταση του άλλου και να το αφήσουμε το πράγμα εκεί.

Καταλαβαίνετε πού το πάω. Το επιχείρημά μου είναι ότι ποτέ δεν έχουμε αρκετές πληροφορίες ώστε να κρίνουμε κάποιον άλλον. Εκτός πια αν τον γνωρίζουμε τόσο καλά και εκείνον και την ιστορία της ζωής του, μαζί με οποιεσδήποτε ανασφάλεις, αρρώστιες σωματικές ή ψυχικές ή τραυματικές εμπειρίες μπορεί να τον επηρεάζουν. Και ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση, απλά φανταζόμαστε πώς θα ήταν η δική μας κατάσταση αν ήμασταν στη θέση του άλλου, αν είχαμε τις εμπειρίες του, και τα λοιπά και τα λοιπά. Αν, αν, αν.

΄Αλλες φορές η κριτική μας βασίζεται πάνω σε αναφορές κάποιου προσώπου που εμπιστευόμαστε, κι όχι σε κάτι που έχουμε παρατηρήσει οι ίδιοι. Όση όμως εμπιστοσύνη και να έχουμε στο συγκεκριμένο πρόσωπο, σπάνια συνειδητοποιούμε πόσο το μυαλό μας χρωματίζει αυτά που παρατηρούμε, λόγω και πάλι του χαρακτήρα μας, των εμειριών μας και της γενικότερης ψυχοσύνθεσής μας. Η διαδικασία δεν πάει ως εξής:

  1. παρατηρώ γεγονός 
  2. διηγούμαι γεγονός

αλλά μάλλον ως εξής:

  1. παρατηρώ γεγονός  
  2. αφομοιώνω γεγονός μετά από επεξεργασία του εγκεφάλου μου 
  3. διηγούμαι γεγονός .

Και καθένας μας καταλαβαίνει διαφορετικά πράγματα όταν βιώνει το ίδιο ακριβώς γεγονός. Μου έχει τύχει να ακούσω περιγραφή από δύο άτομα ενός συμβάντος στο οποίο τα δύο ίδια άτομα ήταν παρόντα, και οι περιγραφές να είναι διαφορετικές. Αυτό δεν είναι καθόλου σπάνιο, καθώς καθένας μας διαφορετικά βιώνει την πραγματικότητα. Κι όχι μόνο αυτό: το μυαλό μας μπορεί και γεμίζει τα κενά αποσπασματικών αναμνήσεων με πράγματα που απλά τα έχει φανταστεί ή δανειστεί από άλλες αναμνήσεις. Επίσης όταν περισσότεροι από έναν αυτόπτεις μάρτυρες ενός γεγονότος το διηγούνται ο ένας παρουσία του άλλου, η ανάμνησή του ενός προσαρμόζεται στην διήγηση του άλλου. Καταλαβαίνετε τι σημαίνουν όλα αυτά για τις αστυνομικές έρευνες. Γι΄ αυτόν τον λόγο οι αστυνομικοί ρωτάνε κάθε μάρτυρα ξεχωριστά.

Όπως λέει και ο αγαπημένος μου μουσικός-κωμικός Tim Minchin στο τραγούδι του The fence, όσο περισσότερες πληροφορίες έχουμε για κάτι, τόσο πιο δύσκολο είναι να το κατατάξουμε ως «καλό» ή «κακό», «άσπρο» ή «μαύρο». Ο κόσμος είναι γκρι, θέλουμε δε θέλουμε, και κανείς δεν είναι άγιος ή σατανικός. Αυτό είναι κάτι που συχνά δεν το καταλαβαίνουν ακόμα και άνθρωποι με μεγάλη εμπειρία ζωής. Ακόμα κι εκείνοι τείνουν να κρίνουν τον συνάνθρωπό τους από μεμονωμένα περιστατικά, χωρίς γνώση του υποβάθρου και χωρίς καν να ρωτήσουν τον άλλον αν του συμβαίνει κάτι.

Δεν έχω καταλήξει ακόμα σε ένα συμπέρασμα σχετικά με το αν υπάρχει σωστή διαδικασία κρίσης και κριτικής των άλλων και αν ίσως η αναζήτηση μιας τέτοιας «σωστής διαδικασίας» είναι άστοχη. Μία σκέψη μου είναι, αν πραγματικά με ενδιαφέρει ο ασυνήθιστα συμπεριφερόμενος, να προσπαθώ να καταλάβω αν έχει κάποια σωματικά ή ψυχικά προβλήματα, ή αν υπάρχουν εξωγενείς παράγοντες που τον οδηγούν σε μία συγκεκριμένη συμπεριφορά. Χρόνιες παθήσεις, για παράδειγμα, από τους οποίους πολλοί γύρω μας υποφέρουν χωρίς να δίνουν εμφανή σημάδια, μπορεί να κάνουν τον άλλο ευέξαπτο. Ή εγώ, προσωπικά, μία συγκεκριμένη μέρα του μήνα τείνω να τα βλέπω όλα μαύρα. Το θέμα είναι ορμονικό, και δεν είναι κάτι που μπορώ να το αντιμετωπίσω με «θετική σκέψη» – όπως, είμαι σίγουρη, πολλές γυναίκες, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της λοχείας, γνωρίζουν πολύ καλά. Ή το άγχος της δουλειάς. Ένταση στην οικογενειακή ζωή. Οικονομική ανασφάλεια. Ερωτική απογοήτευση. Υπάρχουν δεκάδες, εκατοντάδες, χιλιάδες λόγοι για τους οποίους ο άλλος μου μίλησε απότομα. Δεν μπορώ να ξέρω. Μήπως να το αφήσω εκεί;

Τελικά αποφάσισα να σταματήσω να κρίνω τους άλλους. Όχι μόνο αυτούς που με εκνευρίζουν με τον έναν τρόπο ή τον άλλον. Θα σταματήσω να κρίνω αυτούς που με πληγώνουν ή μου κάνουν κακό. Θα σταματήσω να κατηγορώ την κουνιάδα μου που δημιούργησε ένα τεράστιο θέμα στην οικογένειά μας απαιτώντας από τον σύζυγό μου να με «μάθει καλούς τρόπους» μετά από αλληλεπίδραση ενός απογεύματος (ναι, ήταν εκείνη η μέρα του μήνα αλλά όχι, κανείς δεν με ρώτησε τι μου συμβαίνει – προχώρησαν κατευθείαν στην κριτική). Η αντιμετώπισή μου είναι «τόσο ξέρει, τόσο καταλαβαίνει». Γιατί κι εγώ δεν ξέρω τι της συμβαίνει, και ποιες εμπειρίες της την έχουν οδηγήσει στο να κρίνει τους ανθρώπους τόσο αυστηρά και χωρίς να έχει καθόλου δεδομένα.

Και το θέμα δεν είναι μόνο να σταματήσω να κρίνω. Το θέμα είναι να συνειδητοποιήσω και να αποδεχτώ ότι αυτοί που θα με κρίνουν θα το κάνουν με τους τρόπους που ανέφερα παραπάνω, χωρίς να ξέρουν τίποτα για εμένα και για τα προβλήματά μου, από αναφορές τρίτων, και χωρίς να διστάσουν να πληγώσουν, να βρίσουν και να κατακεραυνώσουν. Και ο στόχος είναι να φτάσω στην ψυχική κατάσταση κατά την οποία αυτό δεν θα με ενοχλεί καθόλου. 

Aκόμα και σε αυτήν την κατάσταση όμως θα πρέπει να μπορώ να απαντήσω σε απρόσμενες επιθέσεις. Όταν η κουνιάδα μου ξεσπάει πάνω μου λεκτικά, και κανείς δεν κάνει τίποτα για να με υπερασπιστεί, πώς ακριβώς να συμπεριφερθώ; Η αντιμετώπισή μου μέχρι τώρα ήταν να μένω στήλη άλατος και να αισθάνομαι – για κάποιον αδιευκρίνιστο λόγο – ενοχή. Αν κανείς από εσάς γνωρίζει έναν τρόπο ώστε αυτό να μη μου συμβεί την επόμενη φορά, θα σας είμαι αιώνια ευγνώμων.

Βέβαια, αυτή η κοπέλα θα πρέπει να έχει πολλά προβλήματα για να ξεσπάει έτσι. Ας μην την κρίνω καλύτερα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s