Δόκτωρ Άτεκνη και η ουτοπία της ισότητας των φύλων

Την εβδομάδα που μας πέρασε γιορτάσαμε άλλη μία φορά την παγκόσμια ημέρα της γυναίκας. Όσο κι αν μου φαίνεται παράξενο το ότι υπάρχει μία ημέρα αφιερωμένη στο κάτι παραπάνω από 50% του παγκόσμιου πληθυσμού, δυστυχώς εξακολουθούμε να ζούμε σε εποχές που σε πολλά μέρη του κόσμου οι γυναίκες καταπιέζονται, βασανίζονται, και αντιμετωπίζονται συχνά ως κατώτερη μορφή ζωής.

Ωστόσο ακόμα και στον εξελιγμένο δυτικό κόσμο τα προβλήματα όχι μόνο δεν έχουν εκλείψει, αλλά είναι πιο βαθιά απ’ό,τι νομίζει κανείς με μια πρώτη ματιά. Θα μιλήσω για την εμπειρία μου από τη Γερμανία, μία χώρα η οποία (σε δραματική αντίθεση με ό,τι πίστευα πριν μετακομίσω εκεί) είναι οπισθοδρομική σχετικά με τα θέματα ισότητας των δύο φύλων.

Στη Γερμανία, όπως και πιο πρόσφατα και στη Γαλλία, έχουν ψηφιστεί νόμοι, σκοπός των οποίων είναι η βελτίωση της θέσης των γυναικών στον επαγγελματικό χώρο. Έτσι για παράδειγμα όταν δύο υποψήφιοι έχουν τα ίδια προσόντα για μια θέση, διά νόμου προτιμάται η γυναίκα. Επίσης, στις αναγγελίες θέσεων συχνά αναγράφεται η φράση «γυναίκες και άτομα που ανήκουν σε μειονότητες ενθαρρύνονται να κάνουν αίτηση».

Υπάρχουν τέτοιοι κανόνες και άλλοι πολλοί, ωστόσο αυτό εξακολουθεί να μη βοηθά ιδιαίτερα τη θέση των γυναικών στον επαγγελματικό χώρο. Ο κύριος λόγος είναι η νοοτροπία της γερμανικής κοινωνίας σχετικά με την οικογένεια: συχνά υποννοείται, χωρίς να εκφράζεται λεκτικά, ότι αν θέλεις να είσαι καλή μαμά πρέπει να είσαι κοντά στα παιδιά. Μια μαμά που στέλνει τα παιδιά της στον παιδικό σταθμό 8 ώρες την ημέρα αντιμετωπίζεται κάποιες φορές με ένα ίχνος υποψίας. Και αν μπορείς να στείλεις τα παιδιά σου σε ολοήμερο παιδικό σταθμό είναι καλά: οι διαθέσιμες θέσεις είναι πολύ, πολύ λιγότερες από τον αριθμό των παιδιών. Επίσης τα ολοήμερα σχολεία σπανίζουν, και τα παιδιά  γυρίζουν στο σπίτι στη μία το μεσημέρι! Έτσι πολλές μαμάδες εκ των πραγμάτων αναγκάζονται ή να δουλεύουν part-time ή να μένουν στο σπίτι.

Όντας μια νέα μαμά που παρόλα αυτά δούλευε οκτάωρο, συχνά με αντιμετώπιζαν με απορία και θαυμασμό. Ακόμα και στα νεαρά ζευγάρια, σε αυτά τα ζευγάρια που είναι αυτονόητο ότι και οι δύο σύντροφοι θα συνεισφέρουν και οικονομικά και στο νοικοκυριό ή στην ανατροφή των παιδιών, είναι πολύ πιο σύνηθες η γυναίκα να εργάζεται λιγότερο ή καθόλου και να έχει λιγότερες φιλοδοξίες από την καριέρα της. Και οι Γερμανίδες που καταφέρνουν να κάνουν καριέρα ή ακαδημαϊκή ή πολιτική ή σε κάποιον άλλον χώρο – σε έναν χώρο που σχεδόν πάντα οι άντρες θα αποτελούν την συντριπτική πλειοψηφία – συνήθως δεν έχουν οικογένεια. Το φαινόμενο είναι τόσο έντονο και διαδεδομένο που στη Γερμανία ένα πασίγνωστο λογοπαίγνιο είναι το «Frau Dr. Kinderlos» που σε ακριβή μετάφραση σημαίνει «Κυρία Δόκτωρ Άτεκνη«.

Οι στατιστικές εξακολουθούν να είναι αποκαρδιωτικές, παρ’ όλους τους νόμους και τα μέτρα. Στον τομέα μου – Αστροφυσική – παρόλο που στη Γερμανία υπάρχουν δεκάδες πανεπιστήμια και ερευνητικά ινστιτούτα, την τελευταία φορά που τσέκαρα υπήρχε σε ολόκληρη τη χώρα μόνο μία γυναίκα πανεπιστημιακή καθηγήτρια Αστροφυσικής, και είναι πράγματι άτεκνη. Το ίδιο συμβαίνει σε υψηλές θέσεις σε όποιον τομέα κοιτάξει κανείς. Και δυστυχώς οι τρόποι με τους οποίους προσπαθεί να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο, όπως οι νομοθεσίες που προανέφερα, δεν χτυπάνε τη ρίζα του.

Πριν από κάποια χρόνια υπήρξε μια έντονη συζήτηση μεταξύ των αστροφυσικών στη Χαϊδελβέργη (όπου δούλευα) σχετικά με το αν θα ήταν καλό παράδειγμα προς τις γυναίκες φοιτήτριες να προσκαλούνταν αποκλειστικά και μόνο γυναίκες ομιλήτριες για το εβδομαδιαίο σεμινάριο Αστροφυσικής, στο οποίο ομιλούν κορυφαίοι επιστήμονες από όλον τον κόσμο. Κάποιοι συμφώνησαν, πολλοί αντέδρασαν. Προσωπικά αισθάνθηκα προσβεβλημένη: κάτι τέτοιο είναι ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που μπορεί να κάνει κανείς. Η λύση σε ένα πρόβλημα διάκρισης και ανισότητας δεν είναι να εφαρμόζει κανείς την αντίθετη διάκριση!Αισθάνθηκα σαν να μας έκαναν και χάρη που μπορούσαμε να μιλήσουμε κι εμείς σε ένα σεμινάριο που διαφορετικά δε θα μας προσκαλούσαν να δώσουμε ομιλία – γιατί αυτό ακριβώς υποννοείται με αυτήν τη διάκριση. Και μπορεί να γυρίσει μπούμεραγκ αν μέσα σε αυτές τις γυναίκες ομιλήτριες που θα κληθούν κάποιες δεν ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σεμιναρίου – λόγω του ότι απλώς υπάρχουν τόσο λίγες από τις οποίες μπορεί να διαλέξει κανείς. Τότε κάποιοι φαλλοκράτες θα γυρίσουν και θα πουν «είδατε που τελικά αυτές οι γυναίκες είναι κακές ομιλήτριες;». Και θα κάνουν «αθώα» αστειάκια εις βάρος των γυναικών στα διαλέιμματα του καφέ. Και η νοοτροπία θα διαιωνίζεται.

Τα έχω δει αυτά τα φαινόμενα, και έχω βιώσει αυτά τα «αθώα αστειάκια» εις βάρος των γυναικών, τη διάκριση και την παρενόχληση (όχι σεξουαλικής φύσεως αλλά του στυλ «εσείς οι γυναίκες όλο παραπονιέστε» όταν τολμήσουμε να μιλήσουμε για τα προβλήματα που αναμφισβήτητα υπάρχουν). Οι νόμοι δυστυχώς δεν επιτυγχάνουν ούτε την ελάττωση αυτών των φαινομένων, ούτε την ίση διαπαιδαγώγιση των παιδιών ώστε αγόρια και κορίτσια να αισθάνονται ότι μπορούν να έχουν ίσους ρόλους στην κοινωνία.

Δεν είμαι φεμινίστρια, και κατανοώ ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Δε με νοιάζει να ζητήσω βοήθεια αν κάτι μου είναι πολύ βαρύ – δεν είμαι τόσο δυνατή όσο ένας άντρας. Και κατανοώ ότι η άδεια μητρότητας θα μου κοστίσει στην καριέρα μου, μόνο και μόνο επειδή «χάνω» κάποιες από τις τρέχουσες εξελίξεις στον τομέα μου. Ωστόσο βρίσκω εξωφρενικό οι γυναίκες να αμείβονται λιγότερο από τους άντρες στις ίδιες θέσεις εργασίας, ή να ενθαρρύνονται να ακολουθούν καριέρες χαμηλότερων απαιτήσεων, απλά και μόνο γιατί κάποια στιγμή θα θελήσουν να κάνουν οικογένεια.

Ο τρόπος για να αποκτήσουν οι γυναίκες ίση θέση στην εργασία με τους άντρες, δεν θα είναι να μας κάνουν χάρες και να φτιάχνουν νόμους οι οποίοι τεχνητά θα μας δίνουν θέσεις εργασίας. Θα είναι να παίρνουμε την ίδια ανατροφή ως παιδιά χωρίς να κατευθυνόμαστε προς συγκεκριμένους ρόλους, να έχουμε τις ίδιες ευκαιρίες δουλειάς, τις ίδιες υποχρεώσεις και διευκολύνσεις σχετικά με τα παιδιά και την οικογένεια, ώστε να μπορούμε να φτάνουμε στην ίδια επαγγελματική ωριμότητα όπως οι άντρες συνάδελφοί μας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s