Παιδεία και εκπαίδευση των παιδιών μας

Σχετικά με την παιδεία και την εκπαίδευση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό υπάρχουν τόσα θέματα, που θα μπορούσα να γράψω πολλά άρθρα. Σήμερα θα ασχοληθώ με το αν τα παιδιά μας τελικά πρέπει οπωσδήποτε να σπουδάσουν ή όχι. Και μπαίνω κατ’ευθείαν στο θέμα: μερικά από τα μεγαλύτερα προβλήματα των σημερινών εργαζομένων ή ανέργων νέων έχουν δημιουργηθεί από την κακή νοοτροπία του «το παιδί μου πρέπει να έχει ένα χαρτί (πτυχίο) στα χέρια του«. Το ότι σήμερα υπάρχουν τόσοι πολλοί πτυχιούχοι άνεργοι προέρχεται εν μέρει από αυτήν τη νοοτροπία, που οδηγεί στα πανεπιστήμια όχι μόνο αυτούς που πραγματικά θέλουν να σπουδάσουν, αλλά και αυτούς που τους ανάγκασαν οι γονείς τους, ή που έχουν πειστεί ότι το πτυχίο είναι μονόδρομος αν κανείς θέλει να βρει δουλειά. Και τελικά αυτή η νοοτροπία έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, για διάφορους λόγους, μερικοί από τους οποίους είναι οι εξής:

  1. Όσο μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού έχει πτυχίο, τόσο το πτυχίο χάνει την αξία του, ώσπου τελικά θα γίνει σχεδόν ισοδύναμο με το απολυτήριο Λυκείου. Έτσι για να βρεις δουλειά θα πρέπει να έχεις κάτι παραπάνω – ένα υψηλότερης βαθμίδας πτυχίο όπως μάστερ και διδακτορικό. Δημιουργούμε μια κοινωνία λοιπόν όπου από τη μία υποβαθμίζουμε τις προπτυχιακές σπουδές, και από την άλλη διαρκώς παρατείνουμε το χρόνο κατά τον οποίο οι νέοι εξαρτώνται από την οικογένεια. Και δεν χρειάζεστε εμένα να σας πω πόσο αυτό το τελευταίο είναι στη σημερινή εποχή δύσκολο.
  2. Τα πανεπιστήμια υπερφορτώνονται και η ποιότητα των σπουδών πέφτει. Όταν μισοί ή παραπάνω φοιτητές ενός τμήματος δεν ήθελαν να σπουδάσουν (ή ήθελαν να σπουδάσουν κάτι άλλο) αλλά σπρώχτηκαν προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση είτε από τον άμεσο περίγυρο είτε από την κοινωνία, τότε καταλήγουμε με πολλούς φοιτητές οι οποίοι δεν ενδιαφέρονται για το αντικείμενο και προσπαθούν απλά να «περάσουν μαθήματα» χωρίς να ασχοληθούν ιδιαίτερα μαζί τους. Η ποιότητα των σπουδών πέφτει δραματικά, η ύλη των μαθημάτων μειώνεται για ανταπεξέλθει στην «ποιότητα» των φοιτητών (οι οποίοι φυσικά μπορεί να είναι πανέξυπνοι και δημιουργικοί, αλλά να βρέθηκαν σε έναν κλάδο που δεν τους ενδιαφέρει) και οι άριστοι δεν έχουν την ευκαιρία ή το κίνητρο να μάθουν παραπάνω ή να οξύνουν τα ταλέντα τους. Αυτά τα φαινόμενα χειροτερεύουν με τον αυξημένο αριθμό εισακτέων σε τμήματα που δεν μπορούν να τους «σηκώσουν» (σε ένα από αυτά φοίτησα κι εγώ).
  3. Ως αποτέλεσμα του προηγούμενου φαινομένου, τα προσόντα των αποφοίτων μειώνονται, και η αξία του πτυχίου υποβαθμίζεται περαιτέρω. Σε αυτό ας με αντικρούσει όποιος θέλει, αλλά το έχω δει επί σειρά ετών στο τμήμα που φοίτησα. Ένα μεγάλο ποσοστό φοιτητών περνούσαν τα μαθήματα με αντιγραφές και με τη μικρότερη δυνατή προσπάθεια. Έτσι ο μέσος απόφοιτος του πανεπιστημίου έχει όλο και λιγότερα ουσιαστικά προσόντα, κάτι το οποίο γίνεται έπειτα εμφανές στο χώρο εργασίας όπου κάποιος θα προσληφθεί. Η αξιοπιστία και η φήμη των πανεπιστημιακών τμημάτων έτσι δέχεται ένα άμεσο πλήγμα.

Το πρόβλημα αυτό στην Ελλάδα έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις. Ωστόσο είναι εν μέρει και διεθνές, και διεισδύει και σε άλλες βαθμίδες εκπαίδευσης: σήμερα υπάρχουν υπερβολικά πολλοί διδάκτορες, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται το φαινόμενο του νέου που δεν μπορεί να βρει δουλειά γιατί έχει υπερβολικά προσόντα (overqualified) ούτε στον ακαδημαϊκό χώρο ούτε στη βιομηχανία, λόγω της περιορισμένης ζήτησης τόσο καταρτισμένων ατόμων.

Αλλά το θέμα εδώ είναι τα παιδιά μας. Να σπουδάσουν; Και τελικά τι να σπουδάσουν, ώστε να μην παραμένει ο κίνδυνος να είναι άνεργοι πτυχιούχοι, με ένα πτυχίο που λόγω των προαναφερθέντων φαινομένων δεν θα αξίζει τόσο όσο περίμεναν;

Προσωπικά δεν θεωρώ απαραίτητο η κόρη μου να σπουδάσει. Θα της πω ότι μπορεί να κάνει αυτό που αγαπά, και ότι θέλω οπωσδήποτε να μάθει ένα επάγγελμα, προκειμένου να είναι οικονομικά ανεξάρτητη. Αυτό το επάγγελμα μπορεί να είναι νηπιαγωγός ή γραμματέας ή μηχανικός αεροσκαφών ή γιατρός – δε με νοιάζει τι θα κάνει, αρκεί να είναι ευτυχισμένη και να μη βασίζεται σε κάποιον άλλον για την επιβίωσή της.

Επίσης, αν μου πει ότι θέλει να σπουδάσει κάτι, θέλω πρώτα να μιλήσει με ανθρώπους που ασκούν το συγκεκριμένο επάγγελμα. Πολύ συχνά συμβαίνει νέοι να ωθούνται σε κάποιον τομέα από αυτό που τα ΜΜΕ παρουσιάζουν σχετικά με τον αυτόν. Μιλώντας με έναν φίλο τις προάλλες, ο οποίος μου έλεγε ότι ο γιος του θέλει να γίνει αστροφυσικός, ένιωσα την υποχρέωση να τον ενημερώσω για τα πολλά (πιστέψτε με) αρνητικά σημεία του να είναι κάποιος αστροφυσικός ή γενικά ερευνητής σήμερα. Δεν ήθελα να αποτρέψω το παιδί από το να σπουδάσει αστροφυσική αν αυτό πραγματικά επιθυμεί: ωστόσο κάποια πράγματα σε «πιάνουν αδιάβαστο» και όταν αυτό συμβαίνει, συχνά έχεις προχωρήσει πολύ στο αντικείμενό σου και δεν μπορείς πια τόσο εύκολα να τα παρατήσεις. Η πλειοψηφία από εμάς καταλήγουμε σε μια σχετικά προχωρημένη ηλικία, μετά από κάμποσα διετή και τριετή συμβόλαια, χωρίς δουλειά και παλεύοντας να πείσουμε κάποιον να μας δώσει δουλειά σε κάποιον άλλον χώρο τον οποίο δεν γνωρίζουμε τόσο καλά.

Αυτό που θέλω να πω με όλα αυτά είναι το εξής: Μην πιέζετε τα παιδιά σας να σπουδάσουν. Ας σπουδάσουν αν θέλουν, αλλά αυτό που θέλουν και όχι κάτι άλλο στο οποίο βρέθηκαν τυχαία και το οποίο δεν αγαπούν. Αλλιώς ας μάθουν μια δουλειά, μια τέχνη, κάτι που θα τα ευχαριστεί και ταυτόχρονα θα τους παρέχει τα προς το ζην.

Advertisements

7 thoughts on “Παιδεία και εκπαίδευση των παιδιών μας

  1. ενδιαφέρον το άρθρο σου
    να συνεισφέρω στην «αναζήτηση» μ ένα θέμα σημαντικό κατά τι γνώμη μου
    Στην κοινωνία μας συγχέουμε συχνά τις έννοιες μόρφωση και σπουδές. Δεν υπάρχει καμία αμφίδρομη συνεπαγωγή στα 2 μέρη
    Το να τελειώσει κάποιος μια πανεπιστημιακή σχολή που θα διαβάσει/αντιγράψει/παπαγαλίσει ή δεν ξέρω τι άλλο 40 με 50 βιβλία – πολλές φορές άσχετα κι απαρχαιωμένα – δεν τον κατατάσσει αυτόματα στις τάξεις των «μορφωμένων». Κάλλιστα ένας μη σπουδαγμένος μπορεί να είναι πολύ πιο καλλιεργημένος

    • Αυτό είναι πολύ σωστό, αλλά η εφαρμογή του τείνει να είναι εξαιρετικά δυσχερής επειδή η πρωταρχική παιδεία (μέχρι και το γυμνάσιο, ή ακόμα και το λύκειο) δεν καλλιεργεί τη κριτική σκέψη και τη διάθεση για αυτενέργεια στη μάθηση που μπορούν να βοηθήσουν κάποια/ον να μορφωθεί έπειτα σωστά από μόνη/ο του. Τα τρία κύρια πράγματα που διδάσκονται (ή τουλάχιστον θυμάμαι να διδάσκονταν στην εποχή μου) στα ελληνικά σχολεία είναι η παπαγαλία (όπου το κείμενο ή ο λόγος του καθηγητή εκλαμβάνονται σαν αδιάψευστη αλήθεια που πρέπει να μεταφερθεί από γραπτό σε γραπτό σαν ιερό κείμενο), η σχολαστικότητα (κυρίως στη μελέτη λογοτεχνίας, που αναλωνόταν σε μία πλασματική ταξινόμηση λογοτεχνικών εννοιών που ο συγγραφέας πολλές φορές πιθανότατα δεν είχε καν κατά νου – η μόνη δημιουργική γραφή που κάναμε ποτέ ήταν στο μάθημα της έκθεσης, και αυτό κατέλληξε τόσο φορμαλιστικό και στεγνό που κατέπνιγε κάθε διάθεση δημιουργικότητας), και η επίλυση ασκήσεων, εννίοτε με υποτυπόδη σύνδεση με κάποια φυσική διαίσθηση και χωρίς πειράματα (τουλάχιστον στο σχολείο μου). Αυτό, δυστυχώς, περνάει συνήθως και στα πανεπιστήμια, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό ανάλογα με τον τομέα. Όποια/ος έχει περάσει περισσότερα χρόνια μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον μαθαίνει να αναπτύσσει ένα αίσθημα διανοητικής ανωτερότητας ως προς αυτούς που δεν υπέστησαν τους ίδιους κόπους, αλλά δυστυχώς αυτό είναι συνήθως εν μέρει αλήθεια γιατί τη γνώση που έστω και άκριτα δέχθηκαν στο πανεπιστήμιο πολύ δύσκολα κατακτά κάποιος/α με αυτομόρφωση – ακριβώς λόγω της έλλειψης επιστημονικής παιδίας από μικρή ηλικία. Εν κατακλείδει, ναι, δεν είναι καλή αυτή η εμμονή με τους ανώτερες σπουδές, αλλά χωρίς τη κατάλληλη παιδεία στη πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση οι προοπτικές νοητικής εξέλιξης και ολοκλήρωσης ενός ατόμου δεν είναι καθόλου καλές.

  2. τι δυνατότητες έχει ένα παιδί ακόμη και σήμερα αν δεν σπουδάσει? ανειδικευτος εργάτης ή μετανάστης? οι σπουδές δεν είναι μόνο αστροφυσική, ακομη και υδραυλικός να γίνει κάποιος χρειάζεται μια ορισμένη εκπαίδευση.
    Και στο κάτω κάτω δεν πρέπει να του δώσουμε τη δυνατότητα αυτή ωστε να έχει επιλογές?

    • Αυτό ακριβώς εννοώ – μια εκπαίδευση είναι πάντα απαραίτητη! Όπως έγραψα και στο κείμενο, «θέλω οπωσδήποτε να μάθει ένα επάγγελμα» η κόρη μου. Υπάρχουν πολλά επαγγέλματα για τα οποία κάνεις διετή ή τριετή εκπαίδευση χωρίς απαραίτητα να χρειάζεται να πας στο Πανεπιστήμιο, όπως υδραυλικός που αναφέρατε, ή νταντά, ή εμπορικά επαγγέλματα όπως όταν δουλεύεις σε μαγαζί με λουλούδια, ή φούρναρης κτλ. Αν διαβάσατε όλο το κείμενο, θα είδατε ότι έγραψα ότι ο καθένας πρέπει να έχει τη δυνατότητα να κάνει ό,τι θέλει, είτε αυτό λέγεται σπουδές είτε λέγεται επαγγελματική εκπαίδευση άλλου είδους – αρκεί να μάθει ένα επάγγελμα. Φυσικά και πρέπει να δίνουμε στα παιδιά τη δυνατότητα. Αυτό ακριβώς έγραψα. Δεν πρέπει όμως να τα αναγκάζουμε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s