Τυχαιότητα κι απελευθέρωση

Μέχρι πριν από λίγο καιρό ζήλευα τους θρήσκους ανθρώπους. Τους ζήλευα γιατί είχαν μια ανακούφιση για τις δύσκολες ημέρες, μία πεποίθηση ότι για έναν ακατανόητο λόγο σε αυτό το χαοτικό σύμπαν όλα θα πάνε καλά (ενώ πολύ συχνά δεν πάνε καθόλου, καθόλου καλά), και πάνω απ’ όλα μια παρηγοριά, ότι ακόμα κι αν ένα αγαπημένο τους πρόσωπο πέθανε, είναι «κάπου εκεί πάνω». Ζήλευα που το υπερ-ενημερωμένο μου μυαλό δεν μπορούσε απλώς να εφησυχάσει και να πιστέψει σε κάτι που θα του έδινε τόση ηρεμία, όταν γνωρίζει ότι τα χαρακτηριστικά του Χριστιανισμού (για παράδειγμα) απαντώνται σε πολλές θρησκείες των τελευταίων τριών χιλιετιών, και ότι το γεγονός ότι βλέπουμε τη συγκεκριμένη θρησκεία ως μοναδική είναι απλώς η πλύση εγκεφάλου που έχουμε δεχτεί από τα γεννοφάσκια μας και η έλλειψη ενημέρωσης. Ζήλευα που το μυαλό μου δεν μπορούσε να ηρεμήσει στην πεποίθηση ότι εγώ είμαι η σωστή και οι γείτονες μουσουλμάνοι είναι οι λάθος, αγνοώντας (πολύ βολική η άγνοια!) ότι το τι θρησκεία θα ακολουθήσω είναι ένα τυχαίο γεγονός, βασιζόμενο κυρίως σε γεωγραφικά κριτήρια. Λίγο πιο δυτικά, μπορεί να είσαι καθολικός, λίγο πιο ανατολικά μουσουλμάνος. Και όμως όλοι αυτοί πιστεύουν ότι αυτή η τυχαία ανάθεση θρησκείας ανά γεωγραφικό διαμέρισμα τους κάνει να κατέχουν την αλήθεια.

Κυρίως όμως με έκανε να αισθάνομαι άβολα το γεγονός ότι άφηνα τη ζωή μου στην τύχη. Ότι δεν υπήρχε κάποιος σκοπός, ή κάποιο σχέδιο σύμφωνα με το οποίο τα πράγματα εξελίσσονταν. Ότι ήταν όλα στη ζωή μου ένας συνδυασμός δικών μου πράξεων και τυχαίων καταστάσεων. Με μεγαλύτερο βάρος στις τυχαίες καταστάσεις, που καθορίζουν τη ζωή μας σε πολύ σημαντικότερο βαθμό απ’ό,τι γνωρίζουμε.

Και μετά το συνειδητοποίησα: όλα στη ζωή μου ένας συνδυασμός δικών μου πράξεων και τυχαίων καταστάσεων! Δεν είναι τίποτα δεδομένο. Δεν είμαι μια μαριονέτα της οποίας τα σχοινιά θα τραβάει κάποιος. Όλα είναι τυχαία, και όλα είναι πιθανά! Δεν υπάρχουν μυστικά μηνύματα πίσω από αυτά που μου συμβαίνουν. Όταν υποφέρω, δεν είναι αυτό μία δοκιμασία που μου έστειλε κάποιο αιθέριο ον για να δει αν θα χάσω την πίστη μου, και δεν είναι απαραίτητο να περάσω το τεστ με καλό βαθμό. Μπορώ απλώς να υποφέρω με την ησυχία μου, και να ξεπεράσω το πρόβλημα με την ησυχία μου, στον προσωπικό χώρο του μυαλού μου. Και δεν είμαι «ταγμένη» σε κάτι. Η ύπαρξή μου δεν έχει προκαθορισμένο σκοπό, και δεν υπόκειται σε άλλους περιορισμούς και κανόνες, παρά μόνο στους ηθικούς κανόνες που θέτω στον εαυτό μου και στους εκάστοτε νόμους του κράτους στο οποίο κατοικώ.

Ω η απελευθέρωση της τυχαιότητας! Δεν πρέπει να πραγματοποιήσω προφητείες, δεν με βαραίνουν οι αμαρτίες των προγόνων μου. Ο παππούς μου δεν με κοιτάει αποδοκιμαστικά από τον ουρανό όταν πίνω ένα ποτηράκι παραπάνω. Κι αν είμαι καλός άνθρωπος, είναι επιλογή μου. Δεν είμαι καλή με ατζέντα και πρόγραμμα, για να κερδίσω κάτι, για να μου συγχωρεθεί κάτι. Είναι δικό μου και μόνο χαρακτηριστικό η καλοσύνη μου – εγώ πρέπει να πάρω τα εύσημα. Δικό μου και μόνο κατόρθωμα ό,τι κατορθώνω (αλλά μην ξεχνάμε και την τυχαιότητα)! 

Κι αν εγώ ή ένα αγαπημένο μου πρόσωπο αρρωστήσει, δε χρειάζεται να ρωτήσω «γιατί σ’ εμένα;».  Γιατί είμαι άνθρωπος και υπόκειμαι στους ίδιους κανόνες της στατιστικής όπως όλοι οι άλλοι άνθρωποι. Γιατί δε συμβαίνουν όλα για κάποιον λόγο. Δεν με τιμωρεί κανένας «πανάγαθος και φιλάρετος» όταν μου συμβαίνουν δυστυχή γεγονότα. Αυτό θα ήταν αν μη τι άλλο οξύμωρο.

Η τύχη καθορίζει τη ζωή μου, και αισθάνομαι ευτυχής γι΄αυτό!

Advertisements

5 thoughts on “Τυχαιότητα κι απελευθέρωση

  1. Αν χρειάζεται κανείς την απειλή μιας θεϊκής καταδίκης ή την υπόσχεση μίας μεταθανάτιας επιβράβευσης για να κάνει καλές πράξεις, τότε δεν αρκεί παρά μία επανερμηνία της θρησκείας του για να κάνει κακές πράξεις – πάντα για τους κρυφούς σκοπούς του θεού του (βλέπε σταυροφορίες, τρομοκράτες, κλπ. – και όχι, το Κοράνι δεν λέει στους πιστούς του να κάνουν κατακτητικούς πολέμους για τη πίστη τους. Μπορεί όμως να προκύψει από μία βολική επανερμηνεία, όπως μπορεί και για πάμπολλες άλλες θρησκείες).

    Ο κόσμος είναι πολύπλοκος και σε μεγάλο βαθμό χαοτικός. Έχουμε μία περιορισμένη δυνατότητα επιρροής των εξελίξεων ή δημιουργίας τους, που όμως μπορεί να λάβει μεγάλες διαστάσεις αν οι συνθήκες το ευνοήσουν – κάτι που, όπως η ιστορία έχει δείξει πάμπολλες φορές, υπόκειται σε τόσους αλληλένδετους παράγοντες σε ένα μη-γραμμικό σύστημα, που ο χαρακτηρισμός ‘τύχη’ δεν είναι παρά μία πολύ εύχρηστη λέξη. Αλλά μέσα σε αυτό το σύστημα μπορούμε να επειδιώκουμε την αλληλεγγύη και την αξιοπρέπεια, και μπορούμε να ελπίζουμε ότι αυτό θα έχει, σε βάθος χρόνου, μία ευεργετική συνέπεια επειδή τα κοινωνικά συστήματα απλά δρουν καλύτερα, με αύξηση της μέσης ευτυχίας των μελών τους, όταν αυτά τα χαρακτηριστικά γίνονται πιό δημοφιλή.

    Όπως απάντησε και ο Αριστοτέλης όταν ρωτήθηκε τι κέρδισε από τη φιλοσοφία (Διογένης Λαέρτιος, Ε20):

    «το να κάνω από μόνος μου και χωρίς καταναγκασμό αυτό που οι άλλοι το κάνουν φοβούμενοι τους νόμους.»

  2. Δυστυχώς πολλοί έχουν ταυτίσει το εκάστοτε σύστημα αξιών τους με αυτό της επικρατούσας θρησκείας και δεν νοούν ότι μπορεί να υπάρξει ηθος κι ηθική εκτός των πλαισίων που αυτή οριοθετεί .
    Αναμφίβολα πρόκειται περι υποκριτικής στάσης , έλλειψη αυτοπεποίθεσης κι αυτογνωσίας ( προσωπικά πιστεύω ότι οι περισσότεροι «πιστοί» μένουν προσκολλημένοι στο στάδιο της θεοφοβίας – του θεού τιμωρού )
    Δυστυχώς σε κοινωνίες που δεν έχει επιτευχθεί ακόμη ο διαχωρισμός εκκλησίας και κράτους κι ο προσηλυτισμός γίνεται απο πολύ μικρή ηλικία , γαλουχεί ανθρώπους που ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία και παρόλη την εμπειρία ζωής που έχουν συσσωρεύσει αλλά και της παιδείας δύσκολο θα κάνουν το «μετέωρο βήμα» που θα τους περάσει στην άλλη όχθη

    • Θυμάμαι πολύ έντονα την προπαγάνδα και την πλύση εγκεφάλου που μας έκαναν επί χρόνια στο σχολείο. Δεν είναι θέμα επιλογής: μόλις αρχίζεις και σκέφτεσαι λογικά το σαθρό οικοδόμημα που έχουν προσπαθεί να χτίσουν μέρα με τη μέρα μέσα στο παιδικό σου μυαλό καταρρέει. Είναι τόσο προφανές ότι δεν έχει συνοχή, ούτε καν αυτοσυνέπεια. Δεν ξέρω σε τι βαθμό κανείς είναι απαραίτητο να έχει σταματήσει να σκέφτεται προκειμένου να συνεχίζει να πιστεύει σε παραμυθάκια και στην ενήλική του ζωή.

      Και ναι, ο φόβος της τιμωρίας είναι αυτό στο οποίο οι οργανωμένες θρησκείες πατάνε. Χωρίς αυτό είναι αμφίβολο αν θα επιβίωνε οποιαδήποτε θρησκεία.

    • Νομίζω πως δεν είναι μόνο ο φόβος της τιμωρίας, είναι και ο φόβος της αβεβαιότητας. Η ανθρώπινη ψυχολογία δεν τα πάει καθόλου καλά με την ιδέα ότι υπάρχουν εντελώς άγνωστα πράγματα. Έστω και μόνο η πίστη ότι είναι γνωστά σε κάποιους ανθρώπους, που μπορούν θεωρητικά να περάσουν αυτή τη γνώση σε άλλους, είναι καθυσηχαστική. Οι θρησκείες καλύπτουν αυτό το κενό γνώσης κάπως πρόχειρα, σαν να απλώνεις ένα πανί για να κρύψεις μία βαραθρώδη τρύπα στο έδαφος. Αλλά για πολλούς ανθρώπους αυτό είναι αρκετό, και αντιδρούν άσχημα σε όσους λένε ότι το πανί δεν γεμίζει τη τρύπα, ότι αν πας να στηρίξεις κάποιο βάρος πάνω του, τα πάντα θα καταρρεύσουν και η τρύπα θα φανεί το ίδιο σκοτεινή. Η πίστη στην ύπαρξη μίας ορθής θρησκείας βοηθάει στο να συνεχίζει κανείς αμέριμνα τη ζωή του, χωρίς να χρειαστεί να παρασκεφτεί αυτά τα πράγματα.

      Από αυτή την άποψη, η θρησκεία που μαθαίνουμε κατά τη παιδική μας ηλικία είναι βολική, αν έχουμε αυτή τη ψυχολογική αδυναμία. Αυτό που δεν είναι, είναι ορθή. Και αυτό δημιουργεί ένα σωρό παρενέργειες στην ανάπτυξη της λογικής και της κριτικής σκέψης…

      • Σωστά. Σχετικά με αυτόν τον φόβο της αβεβαιότητας είναι και το παραπάνω άρθρο. Μόλις συνειδητοποιήσει κανείς και αποδεχθεί ότι ζωή και αβεβαιότητα πάνε χέρι χέρι, τότε απελευθερώνεται!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s