Όχι άλλο ροζ!

Ξέρετε τι είναι το conditioning; Όχι δεν αναφέρομαι σε προϊόντα περιποίησης μαλλιών. Αναφέρομαι σε μια διαδικασία πλύσης εγκεφάλου στην οποία υπόκεινται σχεδόν όλα τα παιδιά σήμερα, από τη στιγμή της γέννησής τους. Και είναι ο λόγος για τον οποίον περισσότερα κορίτσια από αγόρια κατευθύνονται στις φιλολογικές επιστήμες, και περισσότερα αγόρια στις θετικές. Γιατί η επιστήμη έχει δείξει ότι και κορίτσια και αγόρια είναι το ίδιο ικανά να αριστεύουν στα μαθηματικά – αντίθετα με μια πολύ κοινή και εντελώς λανθασμένη αντίληψη που επιρατεί ακόμα, δυστυχώς, και στη σημερινή, «μοντέρνα» εποχή. Στόχος μου σήμερα είναι να δείξω με ποιόν τρόπο κοινωνικοί παράγοντες οδηγούν σε πολλά από αυτά που εκλαμβάνουμε ως «διαφορές των φύλων», κι ότι αν μεγαλώναμε κορίτσια και αγόρια με τον ίδιο τρόπο, τότε τα πράγματα θα ήταν πολύ – επαναλαμβάνω, πολύ – διαφορετικά.

Πριν από λίγο καιρό ήθελα να αγοράσω στην κόρη μου έναν καλοκαιρινό υπνόσακο. Πήγα λοιπόν σε κατάστημα πολύ γνωστής αλυσίδας βρεφικών ειδών και ρώτησα αν έχουν υπνόσακους για παιδάκι ενάμισι ετών. Η ερώτηση της πωλήτριας ήταν «για αγοράκι ή κοριτσάκι;».

Ελπίζω να συνειδητοποιείτε πόσο παράλογη είναι αυτή η ερώτηση, τουλάχιστον σε αυτήν την ηλικία. Αν δεν το συνειδητοποιείτε, ας σας δώσω ένα άλλο παράδειγμα. Πηγαίνετε εσείς σε ένα κατάστημα για να αγοράσετε έναν υπνόσακο. Σας ρωτάει η πωλήτρια: για γυναίκα ή για άντρα; Βέβαια στους ενηλίκους μια διαφορά στα ρούχα δικαιολογείται από τη διαφορά μεταξύ γυναικείου και αντρικού σώματος (αν και ο υπνόσακος ακόμα και στους ενήλικες είναι απλά ένας σάκος στον οποίο κοιμάσαι). Στα παιδάκια ποια είναι η δικαιολογία;

Ρώτησα την πωλήτρια τι διαφορά θα μπορούσε να υπάρχει μεταξύ υπνόσακου για αγοράκι και για κοριτσάκι. Μου έδειξε λοιπόν τον κοριτσίσιο υπνόσακο – απαλό ροζ με μικρές καρδούλες. Μετά της είπα ότι θα ήθελα να δω και τον αγορίστικο. Μου δείχνει λοιπόν έναν γαλάζιο σάκο με κεντημένα πάνω ένα αυτοκίνητο, ένα τρένο, και ενα δέντρο. Ω! ευτυχία! Η κόρη μου άρχισε να δείχνει και να λέει «τουτού!». Φυσικά φύγαμε από το μαγαζί με τον γαλάζιο υπνόσακο.

Η κόρη μου λατρεύει τα αυτοκινητάκια, και τα τρενάκια, και τις μοτοσικλέτες, και τα ποδήλατα και ό,τι τέλος πάντων έχει ρόδες. Φυσικά της φοράω ροζ ρουχαλάκια – αν και αρχίζει να μη μου καλαρέσει όλη αυτή η ροζουλί γκαρνταρόμπα της. Ωστόσο δεν βρίσκω το λόγο να της μάθω από τώρα ότι πρέπει να φοράει φορέματα και να της αρέσουν οι κούκλες. Γιατί, ακόμα κι αν δεν το συνειδητοποιούμε, διαρκώς σπρώχνουμε τα παιδιά μας προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Όταν προτιμάμε να πάμε δώρο μια κούκλα στο κορίτσι και ένα αυτοκινητάκι στο αγόρι, τα σπρώχνουμε σε μια κατεύθυνση. Και αυτές οι πράξεις μας είναι καθημερινές, και τόσο συχνές που λίγο λίγο, σιγά σιγά εκπαιδεύουν τα παιδιά να αναλαμβάνουν συγκεκριμένους ρόλους στην κοινωνία. Τέτοια συνεχή πλύση εγκεφάλου από μικρή ηλικία υποστήκαμε λίγο πολύ όλοι – συνειδητοποιήστε το, όλοι μας – από γονείς, περίγυρο, από δασκάλους, άλλα παιδιά στο σχολείο, γείτονες, και κυρίως τα ΜΜΕ και τις ταινίες, που αρέσκονται να παρουσιάζουν πολύ, πολύ συγκεκριμένα πρότυπα σε ό,τι αφορά γυναίκες και άντρες (μεγάλη συζήτηση, την αφήνω για άλλο άρθρο).

Επιστρέφω στο κατάστημα βρεφικών ειδών. Κάνοντας μια βόλτα συνειδητοποίησα με φρίκη ότι όλα τα ρούχα ήταν χωρισμένα σε δύο μεγάλες κατηγορίες: ροζο-κοκκινο-μωβ και μπλε-γαλανο-πράσινα. Μιλάμε για ρούχα για παιδιά από ενός έτους και πάνω. Τα «κοριτσίστικα» ρούχα ήταν για μικρές πριγκήπισσες, οι οποίες καλύτερα να μην τρέχουν και πολύ για να μη λερώσουν το φόρεμα με τα στρασάκια (γιατί χρειάζεται φόρεμα ένα κοριτσάκι ενάμισι ετών; Ποια ακριβώς χαρακτηριστικά του σώματός της τονίζει; Σε εμένα που είμαι τριάντα ετών τονίζονται οι καμπύλες μου, τις οποίες η κόρη μου δεν θα αποκτήσει πριν περάσουν τουλάχιστον έντεκα-δώδεκα χρόνια.) Τα αγορίστικα ρούχα ήταν για παιδιά που μπορούν να τρέξουν, να λερωθούν, και τους αρέσουν τα αυτοκινητάκια. Και αναρωτιόμαστε ακόμα γιατί υπάρχουν τόσο κραυγαλέες διαφορές στην αντιμετώπιση στο εργασιακό περιβάλλον μεταξύ αντρών και γυναικών, ή γιατί υπάρχουν τόσο λίγες γυναίκες στις πανεπιστημιακές σχολές θετικών επιστημών; Πηγαίντε σε ένα παιχνιδάδικο και θα καταλάβετε. Παιχνίδια για κοριτσάκια περιλαμβάνουν κατσαρολικά, κούκλες, καροτσάκια, μακιγιάζ (μακιγιάζ! χημικά στα ευαίσθητα προσωπάκια τους!) και άλλα τέτοια. Τα αγοράκια μπορούν να παίζουν με αυτοκινητάκια, όπλα, κούκλες που αναπαριστούν μυώδεις ράμπο. Και αργότερα, στα προεφηβικά χρόνια, η πλύση εγκεφάλου στην οποία υπόκεινται τα κορίτσια μέσω τηλεοπτικών σειρών, «κοριτσίστικων» περιοδικών. και φυσικά μέσω του περίγυρου, είναι κάτι που σίγουρα όλοι το θυμόμαστε. Προσωπικά ακόμα και σήμερα ακούω πού και πού από τη μητέρα μου «βάλε κανένα κόσμημα, βάλε λίγο κραγιόν» – ακόμα και σήμερα, που είμαι 30 ετών, η μητέρα μου θεωρεί απαραίτητο να με εντάξει σε ένα πρότυπο «γυναικείας» εμφάνισης καθορισμένο από άλλους, άσχετα με το αν αυτό αντιπροσωπεύει την προσωπικότητά μου ή όχι.  Μια χαρά είμαι και χωρίς κραγιόν, και ιδού για του λόγου το αληθές, αυτήν τη στιγμή που γράφω:

Συγχαρητήρια, κοινωνία, που διαιωνίζεις ένα πρόβλημα κάνοντας πλύση εγκεφάλου σε μικρά παιδιά, και μετά αναρωτιέσαι γιατί δεν είναι οι γυναίκες ακόμα χειραφετημένες.

Όχι άλλο ροζ!

Εγώ θα παίρνω στην κόρη μου αυτοκινητάκια. Θα της στήσω τον μεγάλο σιδηρόδρομο του μπαμπά της για να παίζει – όχι γιατί θέλω να παίζει μόνο με αυτά, αλλά γιατί της αρέσουν περισσότερο από όλα τα άλλα παιχνίδια. Δεν θα την αναγκάζω να παίζει με κούκλες, και αν κάποια στιγμή κάνω γιο θα του φοράω και ροζ. Και θα ξεκαθαρίσω στα παιδιά μου ότι μπορούν να ακολουθήσουν όποια κατεύθυνση επαγγελματική θέλουν, γιατί μπορούν ανεξαρτήτως φύλου να είναι το ίδιο καλοί και στα μαθηματικά και στη γλώσσα. Και αν τολμήσει κάποιος δάσκαλος να τους πει το αντίθετο, ή να παρουσιάσει ψευδοεπιστημονικά συμπεράσματα για το αντίθετο (όπως, δυστυχώς, συχνά συμβαίνει) θα έχει να κάνει μαζί μου!

————————-

Εδώ σας δίνω παραδείγματα conditioning που θεωρώ ακραία:

  1. Το δωμάτιο της μικρής πριγκήπισσας.
  2. Παιδικά καλλιστεία.
Advertisements

10 thoughts on “Όχι άλλο ροζ!

  1. Συμφωνώ ότι δεν πρέπει να αναγκάζουμε τα παιδιά μας προς μια συγκεκριμένη στάση ζωής, μόνο και μόνο επειδή γεννήθηκαν αγόρια ή κορίτσια. Επίσης είναι απόλυτα λογικό ότι το φύλο δεν καθορίζει τις επιδόσεις των παιδιών στα μαθήματα ( εγώ έχω σπουδάσει Ιστορία, αλλά η αδελφή μου είναι Φυσικός). Ωστόσο, όταν έχεις ένα αγοράκι το πρώτο πράγμα που σκέφτεσαι δεν είναι να του πάρεις μια Barbie για να παίξει…τουλάχιστον εγώ δε θα το έκανα.

    • Κι εγώ δεν θα το έκανα από δική μου πρωτοβουλία. Εάν μου τη ζητούσε όμως δεν θα έλεγα «όχι, η κούκλα είναι για κορίτσια!», αλλά θα του έδινα το παιχνίδι που προτιμάει εκείνος!

  2. ίσως κάποιος εξελικτικός βιολόγος να το «τραβούσε» τόσο που θα μας έλεγε ότι οφείλετε στα πρωτόγονα ένστικτα μας..
    ίσως ένας φροιδιστής ψυχολόγος να το «τραβούσε» άλλο τόσο και να λεγε ότι οφείλετε στην προσκόλληση στο στάδιο τάδε της παιδικής μας ηλικίας…
    Αλλά νομίζω είναι πιο απλό το θέμα. Είναι το μάρκετινγ…. Οι εταιρίες βρήκαν ένα πολύ ωραίο τρόπο να πουλήσουν παραμύθι για να αυξήσουν τις πωλήσεις μέσω της διαφοροποίησης του προιόντος. Κάνανε τις κατάλληλες κινήσεις ώστε να παραμυθιαστούμε και να κάνουμε διπλά (σε αρκετές περιπτώσεις) ψώνια ανάλογα με το φύλλο του παιδιού.
    Αν δούμε ιστορικά το θέμα τα κοριτσια δεν φορούσαν πάντα ροζ , ούτε τα αγόρια μπλέ (κυρίως οι φτωχότεροι φορούσαν ότι είχαν…αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία)
    Το φρούτο αυτό είναι εμπνεύσεως του τελευταίου αιώνα μετά τον 1ο παγκόσμιο και ειδικοτερα της τελευταίας 50ετίας .
    Επίσης δεν νομίζω ότι ισχύει για όλες τις φυλές της γης παρά μόνο για τον δυτικό κόσμο

    Βέβαια όπως είπατε κι εσείς οι προκαταλήψεις αυτές πλεον είναι τόσο ισχυρές που δύσκολα ένας μπαμπάς θ αγόραζε στο γιο του την Μπαρμπι για τα Χριστούγεννα

    • Όχι μόνο το ροζ δεν έγινε ‘κοριτσίστικο’ χρώμα παρά μόνο στα μέσα του 20ου αιώνα, αλλά νωρίτερα στην Ευρώπη ήταν σύνηθες τα αγόρια μικρής ηλικίας να φοράνε τα ίδια ρούχα με τα κορίτσια. Το οποίο καταδεικνύει, ίσως, ότι η ενδυμασία σε τόσο νεαρές ηλικίες δεν παίζει τόσο ισχυρό ρόλο στη περαιτέρω ανάπτυξη προσωπικοτήτων, αλλά θα πρέπει να παίζει κάποιο ρόλο συγκεντρωτικά, μαζί με άλλους παράγοντες. Μεγαλύτερο ρόλο υποθέτω ότι παίζουν τα πρότυπα που βλέπει κάθε παιδί, είτε από το άμεσό του περιβάλλον είτε από τα μέσα ψυχαγωγίας, και η συνεπακόλουθη κοινωνική και εσωτερική πίεση που τους ασκείται για να συμμορφωθούν με αυτά (η ‘μεγάλη συζήτηση’ που αναφέρει η Ιωάννα).

      Όσο για τα παιχνίδια, στη περίπτωσή μου μεγάλωσα με Playmobil και Tente (ήταν σαν τα Lego αλλά με μικρότερα κομμάτια και περισσότερη λεπτομέρεια), τα οποία εξακολουθώ να θεωρώ ως ιδανικά παιδικά παιχνίδια. Μπορείς να κάνεις οτιδήποτε με αυτά, χαλώντας και ανασυνθέτοντας τα κομμάτια με μόνο όριο τη φαντασία. Η εικόνα στο κουτί είναι απλά μία πρόταση, καθώς με τα ίδια στοιχεία μπορεί κανείς να φτιάξει ένα σετ τσαγιού ή ένα διαστημικό θωρηκτό.

      • Ακριβώς – η χρήση του χρώματος ροζ για την αναπαράσταση όσων κάνουμε λάθος στην ανατροφή των κοριτσιών ήταν συμβολική. Δεν είναι μόνο η ενδυμασία, είναι η όλη συμπεριφορά μας απέναντι στα παιδιά. Δες π.χ. το παράδειγμα με το φορεματάκι – αν φορέσω στο δίχρονο ένα ωραίο φόρεμα με στρασάκια και της δώσω να παίξει με ένα σετ κουζινικά την έχω ήδη σπρώξει σε έναν ρόλο. Και ένα κοριτσάκι που φοράει φρουφρου και όμορφα παπουτσάκια θα ακούσει πιο πολύ τη φράση «πρόσεξε μη λερώσεις τα ρούχα σου» απ’ ό,τι ένα αγόρι, που «επιτρέπεται» να κλωτσήσει μια μπάλα και να λερωθεί. Είναι η καθημερινή αντιμετώπισή μας απέναντι στα παιδιά – συμπεριλαμβανομένου και του ντυσίματος – που δημιουργεί αυτό το πολύ έντονο φαινόμενο. Και στην τελική ας μη σταθούμε στο χρώμα: στο παράδειγμα του υπνόσακου, σκέψου να είχε έναν μπλε υπνόσακο με καρδούλες για κορίτσια και έναν ροζ με αυτοκινητάκια για τα αγόρια. Το θέμα είναι ότι η μπέμπα θα ήθελε τα αυτοκινητάκια, και όχι τις καρδούλες, οι οποίες κατ’ εξοχήν συνδέονται με κοριτσάκια.

  3. kata tin gnomi, mou to roz ine ena xroma ,opos ta alla, pou mas aresi den mas aresi aresi sta koritsakia .h kori mou ine 6 xronon kai trelenete gia to roz kai gia roz foremata, kai pezi me koukles oso kai me autokinitakia, exo gnostous pou pernoute ta koritsia tous mono Playmobil,kai Lego kai proxtes mou elege oti h kori tis pou ine 5 xronon blepi to domatio tis kai ta paixnidia tis xaza . kai gia auto to logo den prepi na ta strefoume emis ,se oti aresi se emas , ala na ta afinoume mona tous na apofasisoune me ti theloune na pexsoune. stis simerines epoxes ta paidia ,agoria h koritsia ta megalonoume me ton idio tropo, ara den nomizo na pezi rolo to roz h to γαλάζιο,

  4. Για το θέμα των στερεοτύπων θα σε ενδιαφέρει αυτό εδώ το project στην Βρετανία http://breakthrough-stereotypes.org.uk Ξεκίνησε από μια καμπάνια για να αφαιρεθεί ο χαρακτηρισμός αγόρι/κορίτσι (μαζί με ροζ/μπλε χρώματα από ταμπέλες και διαδρόμους) από τις περιγραφές των παιχνιδιών στο μεγαλύτερο κατάστημα παιχνιδιών του Λονδίνου

  5. Παράθεμα: Το τοπ 10 του 2012, και πολλές πολλές ευχές | Εν οίκω – εν δήμω

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s